«چرا بچه‌ام دائم زمین می‌خورد؟»، «چرا موقع راه رفتن تعادل ندارد؟»، «چرا از تاب و سرسره می‌ترسد یا برعکس، افراطی دنبالشان است؟» اگر این سؤال‌ها برای شما آشناست، احتمالاً پای حس وستیبولار یا سیستم تعادل در میان است. تغییر سبک زندگی امروز—کم‌تحرکی، زندگی آپارتمانی، وقت زیاد مقابل صفحه‌نمایش و محدود شدن بازی آزاد به دلیل نگرانی‌های والدین—باعث شده ورودی‌های حسی مرتبط با تعادل کمتر از گذشته تحریک شوند و کودکان با چالش‌های بیشتری روبه‌رو شوند.

حس وستیبولار چیست؟

حس وستیبولار همان سیستم تعادل بدن است که در گوش داخلی قرار دارد و به مغز می‌گوید سر و بدن نسبت به جاذبه در چه موقعیتی هستند و با چه سرعت و جهتی حرکت می‌کنند. وقتی کودک روی جدول راه می‌رود، از پله‌ها بالا می‌رود یا با تاب جلو و عقب می‌شود، این سیستم دائماً اطلاعات حرکتی را برای حفظ تعادل و هماهنگی ارسال می‌کند.

نتیجه کار درست این سیستم: راه‌رفتن پایدار، چرخیدن بدون سرگیجه، هماهنگی چشم و سر هنگام خواندن یا نگاه به تخته، و آرامش حرکتی. هر اختلالی در این سیستم می‌تواند خود را به صورت ترس از حرکت، زمین‌خوردن‌های مکرر، یا جست‌وجوی افراطیِ حرکت نشان دهد.

همکاری حس وستیبولار با حس عمقی و بینایی

تعادل حاصل همکاری یک «سه‌گانه» است: وستیبولار (گوش داخلی) + حس عمقی (عضلات و مفاصل) + بینایی. هنگام راه‌رفتن روی سطح ناصاف، وستیبولار جهت و شتاب حرکت را گزارش می‌دهد، حس عمقی میزان کشش و فشار عضلات را تنظیم می‌کند و چشم‌ها بازخورد تصویری از محیط می‌دهند. هر قدر هماهنگی این سه بهتر باشد، کنترل بدن دقیق‌تر است. برای آشنایی با نقش حس عمقی هم می‌توانید مقاله «حس عمقی در کودکان» را در سایت بخوانید یا از خدمات
کاردرمانی کودک و
بازی‌درمانی
در کلینیک انتخاب مؤثر شرق تهران استفاده کنید و
نوبت آنلاین رزرو نمایید.

کم‌بودن یا بیش‌بودن ورودی وستیبولار (هایپو و هایپر)

هایپو (کم‌بودن ورودی وستیبولار)

• زمین‌خوردن‌های مکرر یا تلوتلو خوردن هنگام راه‌رفتن
• مشکل در بالا/پایین رفتن از پله‌ها، ترس از ارتفاع‌های کوچک
• ضعف در هماهنگی چشم و سر (خستگی هنگام خواندن، جا انداختن خط‌ها)
• گیجی در محیط‌های شلوغ یا هنگام تغییر وضعیت سریع بدن

هایپر (بیش‌حسی وستیبولار)

• ترس شدید از تاب، سرسره، یا حرکت‌های چرخشی
• تهوع/سرگیجه سریع در حرکت‌های ملایم خودرو یا چرخش
• اجتناب از بازی‌های گروهیِ پرتحرک، چسبیدن به بزرگسالان در پارک
• حساسیت زیاد به حرکت‌های ناگهانی سر یا تغییر وضعیت بدن